antonio tapies

schoolopdracht | zoek een schilderij waarin leegte wordt verbeeld, is hier ook sprake van volheid?

In 2009 ontdekte ik voor het eerst het werk van de twee jaar geleden overleden kunstenaar Antonio Tapies. Het was in New York en ik was onmiddellijk onder de indruk. Hij lijkt op dezelfde manier de + in te zetten zoals ik het doe: als symbool voor symbool. Overal keert het terug in zijn werk. Daarnaast is er die mooie combinatie van sterke composities, raadselachtigheid en het gevecht met het materiaal.

Het werk van Antonio Tapies valt op door de sculpturale manier van werken; hij schildert nauwelijks, maar bouwt zijn schilderijen met ongebruikelijke materialen op. In dit geval latex en marmerzand. Wat we zien is een leegte met daarin een inscriptie I, waarbij bij mij de vraag wordt opgeroepen of het hier om het cijfer 1 gaat of om het Engelse I -ik- als referentie naar het zelf.

tapies

Mijn eerste associatie met het werk is een snelle strandtekening, waarbij het ik [I] weldra door de eeuwige oceaan van de tijd zal worden weggespoeld en uitgevaagd.

Dan zijn er vervolgens de vragen naar de materialiteit van het werk; is de inscriptie een ontbreken van materiaal, omdat het zichtbaar wordt door materiaal weg te halen? Is de inscriptie [en daarmee ikzelf] 1 met zijn omgeving, de natuur [verbonden]? Of staat de mens tegenover de natuur? Is het dus een zinloos en tijdelijk krabbeltje in het zand dat snel zal worden uitgewist?

Hiermee wordt de leegte alles wat het leven niet is en lijkt die daad van deze inscriptie een bezwering te zijn tegen het niets, een viering van dit moment van bestaan: ik besta! En zolang ik besta, bestaat het lege niets niet.

De volheid van het leven bestaat altijd in dit moment. Hiermee bekritiseer ik de houding van Jan Bor [het college werd gegeven aan de hand van een tekst van Bor] die uit lijkt te gaan van een vooronderstelling van een eeuwig gemis; melancholisch en met heimwee naar een verloren oorspronkelijkheid, waarin het bestaan impliciet, maar onmiddellijk werd begrepen. Ik deel dit sentiment van verloren oorspronkelijkheid niet en ook het tegenover de natuur staan van de mens beschouw ik als een hoogmoed, want we zijn natuur.

Tapies’ I symboliseert voor mij een kleine daad die zowel het niets en de leegte onderkent, als de remedie laat zien, waarmee de volheid van het hier en nu zichtbaar wordt. Het fijne van kunst is dat interpretaties nooit sluitend zijn. Ik kan namelijk ook teruggaan naar de titel en het opvatten als het cijfer 1: het eenzaamste cijfer van allemaal. Ik ben alleen in de wereld geworpen en de hele idee van verbondenheid met mijn omgeving en de mensen om me heen is niet altijd even sterk en soms zelfs afwezig. Er gaapt een onoverbrugbare kloof tussen mij en…alles daarbuiten. De leegte start al voorbij mijn huid. Maar dan wordt de optimist in mij weer gewekt en antwoordt dan: de huid van 1 eindigt in dit schilderij niet…het is 1 met zijn omgeving. Volheid: 1, het enige cijfer dat verbonden is met alle anderen…totdat 0 zijn intrede deed in ons numeriek stelsel en zo is er telkens iets dat de pret bederft…