slow tv

Het tempo van het leven; real live & real life. Een uitzending van 7 uur van een treinrit van zuid naar noord [Noorwegen] bijvoorbeeld. Belachelijk hoge kijkcijfers. Wat is het geheim van succesvolle saaie televisie?

mind the gap

Door alle nieuwsberichten uit Oekraine, Irak, Syrie en Israel en het zoeken naar verse vijanden was ik bijna vergeten waar het de afgelopen jaren telkens weer om draaide: de Kloof. Waar ik 20 jaar geleden nog vol verbijstering naar de cijfers keek en wel 7 maal opnieuw moest kijken of er echt stond wat er stond [namelijk dat de rijkste 350 mensen op aarde gezamenlijk de helft van al het kapitaal op aarde bezitten], daar zijn de getallen inmiddels nog dramatischer geworden.

De verdeling van het kapitaal op aarde wordt almaar onevenwichtiger en het zijn al een tijdje de leden van de 1% van de rijksten die vinden dat het anders moet. Bang voor een terugkeer naar een tijd van voor de Franse revolutie waar dan opnieuw een opstand van het volk met aangescherpte hooivorken en guillotines aan te pas moeten komen om alles opnieuw te verdelen, pleiten enkelen voor hen nu al voor een betere verdeling die uiteindelijk voor iedereen beter zal uitpakken. Het blijft mooi om deze boodschap te horen uit de mond van Nick Hanauer, een zelfverklaard plutocraat in een knappe TEDtalk

schepper

schoolopdracht | kies een kunstwerk waarin volgens jou ‘het hogere’ of ‘het diepere’ tot uitdrukking wordt gebracht en motiveer je keuze.

machine with wishbone

Het hogere gaat onze verbeeldingskracht te boven, het zal niet mogelijk zijn deze onbevattelijkheid te vangen in een kunstwerk. Niet voor niets luidt het eerste gebod dat men geen afbeelding van god zou mogen maken. Het doet per definitie onrecht aan de alomvattendheid van god. Gelukkig zijn wij mensen zo eigenwijs om het toch te proberen in de kunst en zo worden wij in staat gesteld om al deze vergeefse pogingen te aanschouwen. Het joodse denken, waarin de term de Onzegbare naar voren komt is wellicht door Malevitsj’ schilderij zwart vierkant uit 1915 treffend verbeeld. Het suprematistische zwarte vierkant dat een devote uitdrukking is van dit onzegbare heeft inderdaad de kwaliteit waardoor ik het hier zou kunnen bespreken als een kunstwerk dat het hogere uitdrukt. Het probleem voor mij is echter dat ik niet zelfstandig heb herkend dat hier het hogere is uitgebeeld. Het is door wat ik heb gelezen van kunstcritici dat ik dit erin heb kunnen herkennen en pas daarna kwam de bewondering ervoor. Ik zoek daarom door naar iets persoonlijkers.

Het hogere uitdrukken in kunst is mensenwerk; interpretatie en uitbeelding door een kunstenaar. Het scheppen als creatieve kracht is wellicht op te vatten als een goddelijke kracht: hij bedacht een veruitwendiging en ziedaar: het kunstwerk is geschapen: …en er was licht! Deze gedachte over kunst kan ik wel zelfstandig uitdenken en ook herkennen in kunstwerken die ik heb gezien. Het meest treffende voorbeeld hiervan heb ik eens gezien in een presentatie van de kunstenaar Arthur Ganson tijdens een TEDtalk. Hierin presenteert de kunstenaar zijn werk dat bestaat uit technische installaties van volstrekt zinloze apparaten. In die zinloosheid wordt een gevoel van tederheid bij me opgeroepen, zoals machine with wishbone van hierboven waarbij de kunstenaar na het eten met een overgebleven botje speelt. Hij zegt dat het hem deed denken aan een cowboy die na urenlang rijden van zijn paard afstapt en wijdbeens loopt. Tijdens dit spelen bedenkt hij dat hij een apparaat wil bouwen die dit spelen van hem overneemt. Het resultaat is een enorme constructie met wielen en radertjes die achter het botje aanrijdt; een tragi-komisch geheel.

Het kunstwerk dat ik voor deze opdracht wil bespreken is machine with oil . De kunstenaar legt uit dat hij zich probeerde voor te stellen hoe het zou zijn wanneer hij een machine zou zijn; wat zou hij fijn vinden? En hij bedacht een machine die niets anders doet dan zichzelf baden in olie. Persoonlijk vind ik het apparaat prachtig om te zien, zeker wanneer het geïsoleerd in een museale omgeving staat. Het idee om op die wijze een gelukkige machine te maken vertederd me. Het staat daar in alle zinloosheid zichzelf te smeren: telkens weer schept het zichzelf een bakje olie over de tandwielen en ketting.

In de romantiek vindt een omslag in het denken over kunst plaats, waarbij kunst als ‘motor van het denken’ wordt, omdat het onmiddellijk bereikt wat voor het begrippelijke denken en het menselijke handelen een oneindige opgave blijft. De filosofie kan niet op eigen houtje naar dit absolute doorstoten omdat het gevangen blijft binnen een bewustzijn dat de eenheid van elke aanschouwing telkens weer met een nieuwe reflectie doorbreekt. Om zijn eigen oorsprong te vatten is het reflexieve bewustzijn aangewezen op een openbaring die het zelf niet kan realiseren. Het wonder van de kunst bestaat er in die zin in dat zij de eindeloze beweging van de reflectie stilzet en het absolute tegenwoordig stelt in een uiterlijk beeld [Veire, 2005 -p.77-78 – Schiller/Schelling].

Maar hoe kan deze machine voor mij het hogere uitdrukken? Wanneer ik de titel zou veranderen in ‘Schepper’ wordt dit wellicht duidelijk en voor degenen die het dan nog niet zien is dit plaatje misschien een clou:

God the Father, Cima da Conegliano,Giovanni Battista

De kunstenaar dus als god, de schepper. Een liefdevolle en zorgzame schepper, die zijn schepping alles meegeeft om een gelukkig bestaan te laten leiden in een zinloze wereld. Techniek wordt in de kunst vaak gebruikt om de afstand van de mens tot de natuur te benadrukken, maar Ganson laat zien dat die techniek ook een uiting van liefde en zorgzaamheid kan zijn. In deze in eerste instantie bevreemdende installatie wordt hiermee een optimistisch mensbeeld vol mededogen uitgedrukt. De kunst vindt haar doel in zichzelf wordt er gezegd sinds Kant en deze installatie is hiervoor een prachtige metafoor. Kant noemt dat het schone een doelmatigheid zonder doel dient te bezitten en in dit beeld wordt hiermee gespeeld. De beweging van het oliescheppende bakje heeft natuurlijk zeker wel een doel in zich: het oliën van de installatie, maar tegelijkertijd is ook duidelijk dat dit doel tot niets leidt. Er is geen doel in de installatie zelf te vinden. In zichzelf opgesloten en zonder naar andere werkelijkheden te verwijzen gaat het doelloos voort, maar treuren hierover hoeft niet: this is a happy machine!

luiheid

Ik ben te lui om zelf een blogbericht te schrijven, dus kopieer ik dit bericht van één van mijn favoriete blogs: www.visionair.nl:

cynisme komt voort uit luiheid

Waarom zijn mensen niet bereid om zich in te zetten voor goede doelen? In dit artikel betoog ik dat deze onwil voortkomt uit luiheid. Deze luiheid wordt vervolgens gerechtvaardigd door cynisme. Oftewel: men doet alsof ze redenen hebben om niets te doen, terwijl ze die in feite helemaal niet hebben. Zoals ik in een eerder artikel al zei, kunnen we ons vanaf nu de rest van het jaar bezig houden met alle problemen in de wereld. En dat zijn er nogal wat. Gelukkig leven we in een tijd waarin individuen meer invloed hebben op de wereld dan ooit tevoren. Vooral wij rijke westerlingen hebben:

– veel vrije tijd
– snelle globale communicatie en transport
– de potentie veel mensen te bereiken via het internet
– genoeg vrij te besteden geld
– de mogelijkheid om kennis te nemen, en gebruik te maken, van wetenschappelijke inzichten

Toch is het een onmiskenbare waarheid dat de meeste mensen zich niet bijzonder inspannen voor goede doelen. Onze inbreng gaat vaak niet verder dan een kleine donatie. En zelfs daar moeten hulporganisaties smeken en bedelen. Hoe komt het dat wij, ondanks al onze rijkdommen, niet bereid zijn om echt iets aan de problemen te doen? De filosoof Peter Singer vraagt zich hetzelfde af. Door middel van een pakkende analogie weet hij het probleem goed weer te geven:

Singers voorbeeld werpt deze vraag op: “Waarom zijn mensen wél bereid om te helpen wanneer het probleem dichtbij is, maar niet wanneer het probleem verder weg is?” Hierop zijn talloze antwoorden mogelijk. Singer betoogt dat het allemaal een ver-van-je-bed show is, waardoor je niet even sterk gemotiveerd raakt om te helpen. Desalniettemin hebben we wel de verplichting om te helpen, ook wanneer het probleem duizenden kilometers verderop is. Er zijn drie hoofdredenen waarom sommige problemen minder sterke reacties teweeg brengen:

– De voorrang van handelen boven nalaten; het is minder erg om niets te doen, dan om zelf iets slechts te doen. (zie bv. het trolleyprobleem)
– De voorrang van nabije gevolgen boven ver weg gelegen gevolgen; wanneer iets dicht bij huis gebeurt heeft het een grotere impact dan wanneer het ver weg gebeurt.
– De voorrang van persoonlijke verantwoordelijkheid boven groepsverantwoordelijkheid; als jij de enige bent die kan helpen, ben je eerder geneigd om actie te ondernemen dan wanneer andere mensen ook kunnen helpen. Je kan dan namelijk altijd de schuld bij de rest van de groep leggen.
(Deze drie redenen zijn onderdeel van Samuel Scheffler’s Phenomenology of Agency.)

Dit geeft ons een theorie waarom mensen niets doen, maar deze theorie zegt ons niets over de redenen die mensen zelf geven voor hun inactie. Er mist nog een belangrijke component: cynisme. Met cynisme bedoel ik hier: de gedachte dat jij als individu niets kan doen om de problemen in de wereld te verhelpen. Vaak is dit sterk gekoppeld aan de gedachte dat specifieke goede doelen niet effectief zijn. Cynisme is een manier om te rationaliseren waarom jij als moreel persoon niets doet om al die stervende kinderen te helpen, waarom je niets doet tegen de vernieling van de aarde door oliemachten, waarom je niet de straat op gaat om te protesteren tegen de overheid. Een cynische houding is lang niet altijd het gevolg van zorgvuldige overwegingen. Veel vaker zal je merken dat mensen cynisch zijn ten opzichte van een goed doel of ten opzichte van een probleem, als intern mechanisme om niet toe te hoeven geven dat ze eigenlijk gewoon te lui zijn. Mensen zijn niet bereid hun energie te investeren in het oplossen van wereldproblemen. Maar dat komt niet voort uit hun cynisme – hun cynisme komt voort uit hun luiheid. Cynisme is vaak niet meer dan een rechtvaardiging voor luiheid – een manier om niet toe te hoeven geven aan jezelf dat je in feite mensen laat sterven omdat je te lui bent om het verdrinkende kind in de vijver tot hulp te schieten.

[bron: http://www.visionair.nl]
Nieuwsgierig naar Peter Singer? Bekijk zijn TEDtalk:

onvoorwaardelijkheid

Hoe is het om een kind groot te brengen dat op een fundamentele manier van je verschilt (zoals een wonderkind, of een kind met een handicap of een crimineel)? In deze ontroerende talk deelt schrijver Andrew Solomon wat hij geleerd heeft uit tientallen gesprekken met ouders, terwijl hij hen vroeg waar de scheidslijn ligt tussen onvoorwaardelijke liefde en onvoorwaardelijke acceptatie.

luchtpost

In deze TEDtalk een voorstel om een nieuwe infrastructuur te bouwen voor een ‘internet of matter’; een netwerk van drones die lichte pakketten vervoert. Dat klinkt als toekomstmuziek? Vergeet het maar, want Amazon is er al klaar voor en wacht alleen nog op goedkeuring van het trage bureaucratische Amerikaanse luchtverkeersbureau [of hoe zoiets ook moge heten]; alles is verder al gereed! De dronetechnologie zal nog veel gaan veranderen…en is al aardig op weg.

bijtjes en bloemetjes

Wat hebben mensen toch een ingewikkeld leven…zou het niet veel heerlijker zijn om van de ene verleidelijke bloem naar de volgende nog exotischer verrassing te zoemen? Het paradijs; vergeet de melk; land van honing en nectar!

In deze verbluffend talk, toont Jonathan Drori de buitengewone manieren die bloeiende planten – meer dan een kwart miljoen soorten – hebben ontwikkeld om insecten te lokken om hun pollen te verspreiden: ze leggen ‘landingsplaatsen’ aan om de insecten naar zich toe te leiden, ze stralen in ultraviolet, ze bouwen uitgebreide vallen en bootsen zelfs andere seksueel aanlokkelijke insecten na.